प्रशासकीय कौशल्याचे           धुरंधर आणि तरुणांचे   प्रेरणास्थान: विकास खारगे

                   लेखक

                रविंद्र दांडगे 

          जन संपर्क अधिकारी 

            मिशन आय ए एस 

               ‌अमरावती.

       अमरावतीचे प्रा.डॉ. नरेशचंद्र काठोळे यांनी स्थापन केलेल्या 'मिशन आयएएस' (Mission IAS) संस्थेच्या २५ व्या रजत जयंती निमित्ताने लहान मुलांच्या संस्कार शिबिराचे आयोजन करण्यात आले होते. या सोहळ्याला प्रमुख पाहुणे आणि मार्गदर्शक म्हणून लाभलेले राज्याचे मुख्य महसूल अवर सचिव माननीय विकास खारगे यांनी केलेले भाषण खरोखरच सर्वांना प्रेरणा देणारे ठरले.

        विकास खारगे आणि 'मिशन आयएएस' यांचे नाते खूप जुने आणि ऋणानुबंधाचे आहे. ज्यावेळी डॉ. नरेशचंद्र काठोळे यांनी 'मिशन आयएएस'ची स्थापना करून पहिला कार्यक्रम आयोजित केला होता, तेव्हा खारगे साहेब यवतमाळ येथे जिल्हाधिकारी (कलेक्टर) म्हणून कार्यरत होते आणि त्या पहिल्या कार्यक्रमासाठी काठोळे सरांच्या आग्रहाने ते खास अमरावतीला आले होते.

       त्यानंतर गेल्या आठवड्यात संस्थेच्या प्रवासाला २५ वर्षे पूर्ण झाल्यानिमित्त आयोजित रौप्य महोत्सवी कार्यक्रमालाही ते तितक्याच आपुलकीने प्रमुख पाहुणे म्हणून अमरावतीत उपस्थित राहिले. भावी पिढी घडविण्यासाठी विद्यार्थ्यांसाठी अशी 'संस्कार शिबिरे' सातत्याने झाली पाहिजेत, हा विषय खारगे साहेबांच्या अत्यंत जिव्हाळ्याचा असल्याने, त्यांनी या शिबिरात आणि मुलांशी संवाद साधण्यात अधिक रुची व विशेष रस दाखविला.

       या शिबिरात त्यांनी आपली जिथे आवड असेल, तिथे जाण्याची आणि कठोर परिश्रम करण्याची तयारी मुलांची असली पाहिजे, हा दिलेला मोलाचा संदेश आजच्या पिढीला स्वतःची दिशा शोधण्यासाठी मार्गदर्शक ठरेल. विकास खारगे यांनी आपल्या प्रशासकीय कारकिर्दीत केवळ पद भूषवले नाही, तर आरोग्य, सांस्कृतिक आणि महसूल या तीन महत्त्वाच्या विभागांत लोककल्याणाचा एक नवा वस्तुपाठ घालून दिला. त्यांच्या ऐतिहासिक कामांचा सविस्तर आढावा खालीलप्रमाणे देता येईल.

 (१) आरोग्य विभाग: '१०८' आपत्कालीन रुग्णवाहिका सेवा (जीवनदायी पाऊल)

महाराष्ट्रात आज अपघाताच्या वेळी किंवा वैद्यकीय आपत्कालीन प्रसंगी जी '१०८' (108) क्रमांकाची मोफत रुग्णवाहिका सेवा धावून येते, तिच्या यशस्वी अंमलबजावणीत आणि सुरुवातीच्या प्रक्रियेत विकास खारगे साहेबांचे योगदान अत्यंत मोलाचे राहिले आहे. या सुविधेमुळे ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील लाखो रुग्णांना 'गोल्डन अवर' (Golden Hour) मध्ये वैद्यकीय उपचार मिळणे शक्य झाले. त्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ फोन फिरवताच अत्याधुनिक उपकरणांनी सज्ज रुग्णवाहिका डॉक्टरसह हजर होण्याची ही प्रणाली महाराष्ट्राच्या आरोग्य व्यवस्थेचा कणा बनली असून, याद्वारे आजवर लाखो नागरिकांचे प्राण वाचले आहेत.

(२) सांस्कृतिक कार्य विभाग

-भारतीय इतिहास आणि अस्मितेचे जतन

सांस्कृतिक विभागाचे नेतृत्व करताना खारगे साहेबांनी महाराष्ट्राचा गौरव जागतिक स्तरावर नेण्याचे आणि राज्याला स्वतःची सांस्कृतिक ओळख करून देण्याचे अभूतपूर्व कार्य केले आहे.त्यामध्ये शिवकालीन किल्ल्यांचा 'वर्ल्ड हेरिटेज' मध्ये समावेश हा आहे.छत्रपती शिवाजी महाराज आणि त्यांच्या मावळ्यांच्या शौर्याचे प्रतीक असलेल्या महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक किल्ल्यांना जागतिक स्तरावर मान्यता मिळावी, यासाठी त्यांनी युनेस्कोच्या (UNESCO) 'वर्ल्ड हेरिटेज' (जागतिक वारसा स्थळ) नामांकनासाठी अत्यंत तांत्रिक आणि मजबूत प्रस्ताव तयार करून घेण्याची प्रक्रिया गतिमान केली.

"जय जय महाराष्ट्र माझा, गर्जा महाराष्ट्र माझा' या गीताला राज्यगीताचा दर्जा  अनेक दशकेंपासून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात गुंजणारे आणि मराठी अस्मिता जागवणारे कवी राजा बढे लिखित 'जय जय महाराष्ट्र माझा' हे गीत अधिकृत राज्यगीत' म्हणून मंजूर करण्यात त्यांनी अत्यंत महत्त्वाची प्रशासकीय भूमिका बजावली. या निर्णयामुळे महाराष्ट्राला स्वतःचे अधिकृत वंदनीय गीत मिळाले.

 (३) महसूल विभाग

= 'आपल्या कार्यकाळामध्ये एन.ए.' (N.A.) अट रद्द करण्याचा क्रांतिकारक निर्णय खारगे साहेबांनी घेतला.

महसूल क्षेत्रात काम करताना सामान्य नागरिक, शेतकरी आणि व्यावसायिक यांच्यासमोरील लालफितीचा कारभार आणि जाचक अटी दूर करण्यावर त्यांनी भर दिला.

यामध्ये शेतजमिनीची 'एन.ए.' (Non-Agricultural) अट रद्द/शिथिल करणे, कोणत्याही शेतजमिनीचा वापर बिगरशेती (N.A.) कामासाठी करायचा असल्यास पूर्वी अत्यंत क्लिष्ट, वेळखाऊ आणि भ्रष्टाचाराला वाव देणाऱ्या प्रक्रियेतून जावे लागत असे. खारगे साहेबांच्या कार्यकाळात या प्रक्रियेत आमूलाग्र सुधारणा करून, विकास आराखडा (Development Plan) मंजूर असलेल्या क्षेत्रातील जमिनींसाठी 'एन.ए.' ची परवानगी घेण्याची जाचक अट रद्द किंवा सुटसुटीत करण्यात आली.

या निर्णयाचा फायदा असा झाला की या ऐतिहासिक निर्णयामुळे उद्योगधंद्यांना गती मिळाली, गृहनिर्माण क्षेत्रातील अडथळे दूर झाले आणि सामान्य माणसाची सरकारी कार्यालयांमधील चकरांमधून कायमची सुटका झाली.

विकास खारगे साहेबांचे व्यक्तिमत्त्व हे दाखवून देते की, जेव्हा एखादा सनदी अधिकारी संवेदनशील मनाने आणि लोककल्याणाच्या ऊर्मीने काम करतो, तेव्हा प्रशासनाच्या माध्यमातून क्रांती घडवता येते.

'मिशन आयएएस' च्या स्थापनेपासून ते २५ वर्षांच्या रौप्य महोत्सवी प्रवासापर्यंत त्यांचे लाभलेले सातत्यपूर्ण मार्गदर्शन संस्थेसाठी अत्यंत अभिमानास्पद आहे. जिव्हाळ्याच्या विषयात त्यांनी दाखविलेली रुची आणि मुलांशी साधलेला संवाद हा केवळ उपदेश नसून, त्यांच्या स्वतःच्या कर्तृत्वाचा आरसा होता. त्यांनी दिलेला विचार अंगीकारून जर आजची पिढी पुढे गेली, तर देशात आणि राज्यात नक्कीच सकारात्मक बदल घडून येईल. खारगे साहेबांचे हे कार्य प्रशासकीय सेवेत येऊ इच्छिणाऱ्या प्रत्येक उमेदवारासाठी सदैव प्रेरणादायी राहील.

०००००००००००००००००००००००

SUPER NEWS 24(मराठी)

विजय द. केंदरकर, ज्येष्ठ पत्रकार

(PRO)

(प्रसिध्दी व जनसंपर्क अधिकारी) 

 डाॅ.पंजाबराव देशमुख IAS मिशन अकादमी,अमरावती

    संवाद : 9371854706      

महत्वपूर्ण सकारात्मक बातम्या, आंतरराष्ट्रीय बातम्या, स्पर्धा परीक्षा, IAS मिशन, शिक्षण, साहित्य, अध्यात्म, राशीभविष्य, कलावंत, चित्रपट, नाटक, संगित, माहितीपूर्ण लेख, धार्मिक, निसर्ग पर्यटन, तंत्रज्ञान, आरोग्य, वित्त, जीवनशैली, प्रवास, फॅशन, खाद्यसंस्कृति, तंत्रज्ञान, विशिष्ट छंद, आयुर्वेद, भ्रमंती, सतत नाविन्यपूर्ण माहिती मिळविण्यासाठी ...

Follow this link to join my WhatsApp group or contact 9371854706

https://chat.whatsapp.com/GTb19FbwSXr0SMaDJdKAvc

०००००००००००००००००००००००